Monday, 11 March 2013

यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण

पुरोगामी महाराष्ट्राचे एक शिल्पकार यशवंतराव चव्हाण जन्मशताब्दी वर्ष (२०१२-२०१३)

                                           
                                                              यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण
                                                          [१२ मार्च १९१३ - २५ नोव्हे. १९८४] 
उद्या पुरोगामी महाराष्ट्राचे एक शिल्पकार यशवंतराव चव्हाण यांची जयंती. तसेच त्यांच्या जन्मशताब्दी वर्षाची सुरुवात. यशवंतराव चव्हाण यांचा जन्म १२ मार्च १९१३ रोजी झाला. त्यांच्या ७० वर्षांच्या आयुष्यात साहेबांनी जे काम केले आणि महाराष्ट्राची आणि देशाची जी सेवा केली ती स्वातंत्र्य प्राप्तीनंतरच्या काळातील काहीच एकमेवाद्वितीयांपैकी एक. साहेबांनी संतांची आणि समाज सुधाकारांची पार्श्वभूमी असणाऱ्या महाराष्ट्रात पुढे त्याच पायावर शिवाजी महाराज-फुले-टिळक या आणि अशा अनेकांच्या विचारांच्या प्रेरणेने नव्या महाराष्ट्राचा कळस उभा केला. महाराष्ट्रातील राजकारणाला अतिशय आदर्श असे मापदंड घालून दिले. व्यक्तिगत आणि क्षेत्रीय विचारांच्या पलीकडे राष्ट्रहितासाठी राजकारण हा जो पायंडा महाराष्ट्रातील राजकीय चळवळीला लाभलाय तो म्हणजे यशवंतरावांचीच देन. 
या जन्म शताब्दी वर्षात यशवंतराव नव्या पिढी पर्यंत पोहोचावेत. राजकारणात हौशांची आणि पैशांची झालेली गर्दी कमी करायची असेल तर यशवंतराव डोक्यात ठेवून नव्या दमाच्या तरुणांनी राजकारण करायला हवे. ज्या सहकाराला हाताला धरून आजचा महाराष्ट्र यशवंतरावांनी उभा केला त्या सहकाराला पुन्हा स्फुरण देऊन, भ्रष्टाचार मुक्त करून सशक्त आणि आर्थिक संपन्नेतेचे माहेरघर महाराष्ट्राला बनवण्यासाठी सर्वांनी मुख्यतः तरुणांनी पुढे यायला हवे. भांडवलशाही स्वतःलाच गिळंकृत करत असतांना आणि समाजवाद भरकटत जात असतांना पुन्हा लोक सहभागाची, लोकांची लोकांसाठी आर्थिक व्यवस्था अतिशय महत्वाची आहे. कदाचित तीच येणाऱ्या काळात आपली झोप न उडवता आपल्याला भरपेट खाऊन झोपू देईल. नसता अलिशान घरातील चिंतेने न आलेली भांडवलशाहीतील झोप किंवा मग रोजगाराच्या आभावातून उपाशीपोटी न आलेली भरकटलेल्या-भ्रष्ट-समाजावादातील झोप आपली भविष्यात वाट पाहतच आहे.
यशवंतरावांच्या जन्म शताब्दी वर्षात काही संकल्प समोर ठेवायला हवेत. जसे 
१) समजूतदार, शिकलेल्या आणि पुरोगामी विचारांच्या राजकारण्यांची निर्मिती 
२) ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला भक्कम करण्यासाठी तरुणांना प्रोत्साहन आणि मदत 
३) सामाजिक समता प्रस्थापित करण्यासाठी नव्या पिढीवर तसे संस्कार
४) साहित्य, खेळ आणि माणूस म्हणून जगतांना लागणाऱ्या सर्व मुल्यांची नव्याने येणाऱ्या पिढ्यांना पुन्हा ओळख
आणि अशा प्रकारचे मनुष्य जीवन समृद्ध करणारे कार्यक्रम. मुख्यमंत्री कार्यकर्ता यशवंतरावंना आपल्या प्रेरणास्थानांन पैकी एक मुख्य प्रेरणास्थान मानते. येणाऱ्या पिढीला; नव्हे याच पिढीला यशवंतरावांसारखा राजकीय नेता झाला होता हे सांगितले तर खरच विश्वास ही बसणार नाही इतकी दुर्दैवी अवस्था आज राजकारणाची झाली आहे; आणि म्हणून चांगले लोक या पासून चार हात नव्हे तर चार-पाच किलोमीटर लांबच राहतात. पर्यायी चुकीची धोरणाने, भ्रष्ट व्यवस्था आणि जनतेचीच पुन्हा कुचंबना. याला मुख्य कारण म्हणजे  यशवंतरावांसारखे नेतृत्व दृष्टी आड करणे, ते न अभ्यासाने.
आज यशवंतराव आपण नव्या पिढीला शिकवूत. ते ज्यांना ज्यांना कळतील ती नक्कीच घडतील, राष्ट्राचा गाडा खंबीरपणे आणि गतीने चालवण्यासाठी. 
प्रतिकूल परिस्थितीवर मात करून येणारा एक ग्रामीण तरुण पुढे राज्याचा मुख्यमंत्री, देशाचा संरक्षण मंत्री, अर्थमंत्री आणि उप-पंतप्रधान होतो; भारत-पाक युद्धात देशाची मान ताठ ठेवतो आणि सगळ्या सोबतच कविता, लेखक, शेतकरी, उद्योजक, कामगार आणि सामान्य माणूस यांच्यात सारखाच रमतो; हे चित्र आणि हा प्रवास आश्चर्यचकित करणारा आणि खूप प्रेरक आहे. त्यांच्या या विचारांच्या मुशीतून या देशाचा तरुण गेला तर, आर्थिक तर होईलच पण माणुसकीची महासत्ता म्हणून अव्वल राहणे या राष्ट्राला सहजच शक्य होईल.
याच विचारांशी आजपर्यंत बांधील आहेच, पण या वर्षी विशेष असे जमेल ते प्रयत्न करेल यशवंतराव जन्मशताब्दी सार्थक ठरवण्यासाठी. या पूर्ण जन्मशताब्दी वर्षात मुख्यमंत्रीच्या साइड बार मध्ये यशवंतराव असतील.
तुम्हा सर्वांना या जन्मशताब्दी वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा!
--
नक्की वाचावीत अशी काही पुस्तके:
१. कृष्णा काठ - यशवंतराव चव्हाण : आत्मकथा
२. यशवंतराव चव्हाण, राष्ट्रीय व्यक्तीमत्व : यशवंतरावांच्या राजकीय, सामाजिक आणि काही अंशी व्यक्तिगत आयुष्यावर प्रकाश टाकाणारे एक अतिशय चांगले असे संपादित पुस्तक

Thursday, 28 February 2013

तुम्हीच ठरवा, तुमचे जग कसे असावे?

 तुम्हीच ठरवा, तुमचे जग कसे असावे?

एकदा एक मनुष्य, आपले सारे समान एका बैल गाडीवर लादून एका गावामध्ये प्रवेश करता झाला. त्या गावात प्रवेश केल्यानंतर, तो गाव प्रमुखाकडे गेला व म्हणाला, “तुम्ही मला तुमच्या गावांत राहायची परवानगी द्याल काय? त्या गावप्रमुखाने त्याला विचारले, “तू तुझे गाव का सोडून आलास?” त्यावर तो प्रवासी गाव प्रमुखाला म्हणाला, “तो ज्या गावामध्ये राहत होता, तेथे सगळे फसवेगिरी करतात. सगळेच आळशी आहेत. त्यामुळे त्या गावामध्ये व्यवसाय करणे कठीण झाले आहे. कारण त्यांच्याकडून लोक वस्तू तर विकत घेतात, परंतु पैसे काही देत नाहीत व ते नंतर देण्याचा वायदा करतात परंतू ते आपला शब्द मात्र पाळीत नाहीत.”

ह्या त्याच्या म्हणण्यावर, गाव प्रमुख म्हणाले, “या गावात देखील तशीच माणसे आहेत, जी आळशी आहेत व फसवेगीरीही करतात. त्यामुळे त्याने पुढील गावी जाणे बरे.” त्या गावप्रमुखाच्या आजू – बाजूला बसलेली माणसे गाव प्रमुखांच्या ह्या उत्तराने आश्चर्यचकित झालीत. परंतु, त्यांच्या समोर काहीही बोलली मात्र नाहीत.

काही दिवसांनी, पुन्हा त्या गावात असाच एक प्रवासी आला व गावात उतरण्यासाठी गावप्रमुखाकडे विचारणा करू लागला. त्यालाही गावप्रमुखाने पूर्वीप्रमाणे तेच प्रश्न विचारले. “तू तुझे गाव का सोडलेस? त्यावर तो प्रवासी म्हणाला, “त्याचे गाव तर उत्तमच होते. गावातील माणसे देखील प्रामाणिक होती, तसेच कामसू देखील होती. परंतु त्याने गाव सोडायचे हे कारण होते की तो स्वत: कुंभार होता व गावात कुम्भारांची अशी बरीच कुटुंबे होती. त्यासाठी त्याने असा निर्णय घेतला की ज्या गावामध्ये कुंभार नसतील किंवा कमी प्रमाणात असतील, तेथेच जावून आपण आपला व्यवसाय करावा.” त्याचे हे उत्तर ऐकून, गावप्रमुखाने त्याला त्या गावामध्ये राहण्याची परवानगी दिली. कारण त्या गावातील माणसे प्रामाणिक तर होतीच, परंतु आळशी मात्र नव्हती,



तर ती कामसू होती व गावामध्ये कुंभाराची देखील गरज होती.
त्या प्रवाशाने गावप्रमुखाला धन्यवाद दिले व जागेच्या शोधार्थ पुढे निघून गेला. त्याबरोबर गावातील आजू बाजूच्या उपस्थित माणसांनी गावप्रमुखाकडे विचारणा केली की त्यांनी तसे का केले?

त्यावर गावप्रमुखांनी गावक-यांना समजावून सांगितले की, “आपण जे काही असतो, तसेच आपण आपल्या आजू बाजूला असणा-यांमध्ये पाहत असतो. आजू बाजूचे जग तसेच आहे, असेच समजतो. जो माणूस काही दिवसापूर्वी येथे आला होता, तो स्वत:च आळशी आणि अप्रामाणिक होता. कोणतेही योग्य ते प्रयत्न केल्याशिवाय वा जाणल्याशिवाय तो तेच करीत होता, जे इतर सगळे करीत होते. म्हणजेच तो दुस-यांना दोष देत होता, जगाला दोष देत होता. तो पळवाटा काढीत होता. तर जो आता दुसरा माणूस आपल्याकडे आला आहे, त्याला काय करावयाचे आहे, त्याची पूर्ण कल्पना त्याला होती.

आपण प्रत्येकजण ठरवीत असतो की प्रत्येक दिवशी, प्रत्येक क्षणी जीवनामध्ये आपण जबाबदारीने राहावयास हवे की नको. जितकी जास्त जबाबदारी आपण पेलू, तितका जास्त शोध आपण त्या गोष्टीचा घेवू, तेवढेच आपले जीवन जास्त खुलेल. अशाप्रकारे जीवनाला दिल -खुलासपणे सामोरे जाणे, आपल्या गरजा ओळखून त्याप्रमाणे आपली मागणी करणे, दुस-यांना कमी न लेखणे, दुस-यांना दोष न देणे, तसेच आपल्यामध्ये असलेले आपले स्वत:चे दोष ओळखणे, त्यांना दूर करण्याचा प्रयत्न करणे ही तत्वे आपण आपल्या जीवनात अंगीकारल्यास आपण आपले ध्येय गाठण्यात निश्चितच यशस्वी होवू.